Het ideologisch vacuüm

Photo: ©Johnny Leung Photo: ©Johnny Leung, www.johnnyleungphotography.com

Als we denken dat onze samenleving voor honderd procent maakbaar is, komen we bedrogen uit. Niet alles is calculeerbaar en controleerbaar. Een geheel maakbare maatschappij lijkt op een staat die we niet willen, namelijk een politiestaat; een overheid die tot achter de voordeur komt kijken wat we uitspoken. Dan krijgen we een soort Big Brother Vadertje Staat.Willen we dat?

Onze samenleving wordt echter steeds meer gekneed in voorbedachte modellen gebaseerd op economische theorieën, rekenkundige algoritmes en psychologische wetmatigheden. De media schotelen kant-en-klare iconen voor die proberen de norm bepalen. Je bent pas een echte vrouw als je veerkrachtig haar hebt, dat het beste verkregen wordt met shampoo van dat ene merk. Mannen worden automatisch aantrekkelijk bij het gebruik van die ene specifieke deodorant. Kinderen groeien alleen succesvol op als ze bepaald broodbeleg eten. Daarbij geven televieseries en zogenaamde realitysoaps – bedoeld of onbedoeld- ook richting aan onze sociale levensstijl.

In aanvulling hierop tracht de overheid met haar wet- en regelgeving een leefbare maatschappij te creëren met mooie uitgangspunten – die op zichzelf goed zijn- zoals: samenhorigheid, solidariteit, eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Helaas is het vaak juist de overheid zelf die deze zogenaamde ideologische ideeën ondermijnt. Zij vermeldt uitgebreid bij haar uitgangspunten hoeveel het financieel gaat opleveren, waardoor mij het gevoel bekruipt dat het uiteindelijk gaat om geldelijk gewin in een mooie verpakking.

Ik denk dat onze huidige maatschappij zich richt op de waan van de dag. Het lijkt erop dat onmogelijke prestaties gelden als de norm om nog gezien te worden. In onze samenleving viert het individualisme hoogtij en ik denk dat het heel belangrijk is om weer meer besef te krijgen dat we elkaar nodig hebben. Mensen zijn geen solitaire wezens. We hebben behoefte aan saamhorigheid, aan warmte en aan liefde. Daarnaast hebben we ook behoefte aan een eigen identiteit, aan ruimte voor onszelf en zelfontplooiing op een manier die bij ons past.

We worden om de oren geslagen met waarden en normen. Waarden en normen zijn namelijk nodig om land te laten functioneren. Daar ben ik het natuurlijk mee eens. Mijn vraag is echter of je dit kan afdwingen. Worden we sociaal bewuster door wetten en regelgeving? Of door geld als motivatie en het middel tot geluk te zien? Als je de maatregelen van de huidige regering tot de kern ontleedt, lijkt het hier wel op uit te komen.

Ik geloof dat een samenleving niet slechts gevormd wordt door financiele prikkels, wetten en regelgeving. Wetten en regelgeving geven structuren en kaders aan. Dat is belangrijk om een samenleving goed te laten functioneren. Maar er is een belangrijker basis die samenhorigheid, solidariteit en geloof in een samenleving vestigt namelijk: een gezamenlijke ideologie! Onder ideologie versta ik het geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de samenleving. Ideologieën dwing je niet af door wetten en regelgeving! Als wij onze samenleving kwalitatief duurzaam willen laten zijn, is een veranderde gezamenlijke ideologie nodig. Zo’n ideologie ontstaat wanneer er in verschillende individuen een intrinsieke motivatie aanwezig is die hen beweegt tot bereidheid om oprecht na te denken over wat belangrijk is, zoals iets voor een ander te betekenen en om te delen. Waar de media en onze westerse maatschappij het individu stimuleren om bijvoorbeeld eigenbelang, materiële zaken, winstbejag en uiterlijkheden voorop te stellen, biedt Gods Woord een ander perspectief; een dat de mensheid stimuleert om na te denken over de kern van haar ideologisch bestaan.

In de afgelopen decennia heeft onze samenleving doordat het zichzelf steeds maakbaarder achtte, zichzelf steeds meer afgezet en ontdaan van ideologische kernwaardes. De waarden die oorspronkelijke waren gebaseerd op Bijbelse principes en die onze samenleving haar identiteit hebben gegeven, lijken als oude vodden bij het grofvuil gezet! Door het loslaten van onze kernwaardes is er een ideologisch vacuüm ontstaan. Net zoals bij de wetmatigheid van de natuur, zal een vacuüm op aardse bodem direct worden opgevuld door een andere massa. In dit geval wordt het gevuld door andere ideologische denkbeelden en daarbij behorende waarden. Dit is een beslissingsmoment; behoudt de samenleving haar identiteit of raakt ze haar kwijt?

Een maakbare samenleving, ongeacht op welke ideologie, stroming of politieke overtuiging deze is gebaseerd, is een utopie! In het belang van de duurzaamheid en continuïteit van een samenleving is het belangrijk dat men het belang inziet van een gedeelde ideologie, die baseerd is op een aantal gezamenlijke kernwaarden.

Besef en kennis van structuren en kaders (zoals de rechterlijke, wetgevende en uitvoerende machten) zijn noodzakelijk om samenhang en kernwaarden te ontdekken. Wereldse regeringen en hun machthebbers worden vaak gestimuleerd door materiële en financiële zaken en misbruiken mede hierdoor hun macht. Het vertrouwen in de mens wordt vaak geschaad. Machthebbers doen hiermee afbreuk aan belangrijke kernwaarden als integriteit, betrouwbaarheid en eerlijkheid.

God misbruikt Zijn macht niet. Hij weet alles, waaronder ook “de overleggingen en gedachten van het hart” (Hebreeën 4:12). Vanwege Zijn heiligheid, gerechtigheid, kennis, wijsheid, liefde, goedheid, barmhartigheid en kracht, is de Heer uitermate geschikt en bevoegd om als Rechter, Wetgever en Koning te dienen. Het staat zelfs letterlijk in de Bijbel geschreven. In Jesaja 33:22 staat: “Want de Heere is onze Rechter, de Heere is onze Wetgever, de Heere is onze Koning. Hij zal ons behouden”. Ik erken Gods heerschappij over het (staatkundig) leven. Ik geloof dat hoe meer onze wereldse samenleving afstand doet van ieder Bijbelse ideologie, des te meer zij zich onttrekt van Gods Koninkrijk. Hoe meer de samenleving zich laat vervormen door waar ze zich maar ook voor open stelt (zie o.a. Romeinen 1) des te meer zij haar identiteit kwijt raakt.

Gods Koninkrijk is echter niet gelijk aan welke werelds koninkrijk dan ook (Johannes 18:36). Gelukkig maar! Gods Koninkrijk wordt gevormd door hen die zich bewust zijn van hun identiteit of beter gezegd van hun geestelijke nationaliteit (Lucas 17:21): Gods Koninkrijk zit in ons! Wanneer Gods Koninkrijk – door ons – haar rechtmatige positie in de samenleving inneemt, dan heeft het ideologisch vacuüm geen bestaansrecht meer. Dan kan onze samenleving kwalitatief duurzaam worden zoals God het bedoeld heeft!

Door: John Olsen